Nha đam thải độc, làm sạch ruột: sự thật và cách sơ chế bỏ nhựa vàng

Nhà Hương có mấy chậu nha đam ngoài vườn. Lá dày, mọng, cắt ra là có ngay một bát nước nha đam mát lạnh cho ngày nóng. Hương từng làm video về nha đam, và tin nhắn nhận được nhiều nhất là: “Cô ơi, uống nha đam có thải độc, làm sạch ruột không? Em uống mỗi sáng có giảm cân không?”

Bài này Hương trả lời thẳng: nha đam là một món ăn tốt nếu dùng đúng phần, sơ chế đúng cách. Nhưng nó không thải độc thay cơ thể, và có một phần trong lá cần bỏ đi chứ không nên ăn.

Cơ thể bạn đã có “bộ lọc” riêng

Chuyện “thải độc” nghe rất hấp dẫn, nhưng sự thật là cơ thể mình tự làm việc này mỗi ngày: gan xử lý các chất cần loại bỏ, thận lọc máu và đưa ra ngoài qua nước tiểu, ruột đưa chất thải ra ngoài qua phân, phổi thải khí CO2. Không có đồ uống nào làm thay được những cơ quan này.

Trung tâm Quốc gia về Y học Bổ sung và Tích hợp của Hoa Kỳ (NCCIH, thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ) cho biết chưa có nghiên cứu thuyết phục rằng các chế độ “detox” giúp loại bỏ độc tố hay giảm cân. Cân có thể xuống vài hôm vì ăn ít đi, mất nước, nhưng thường tăng lại khi ăn uống bình thường. Nhiều sản phẩm detox còn chứa chất nhuận tràng, gây tiêu chảy, mất nước. Đó cũng là lý do Hương không làm “detox thần tốc”, như Hương có chia sẻ ở trang Về Hương.

Cái mình làm được là giúp các bộ lọc đó làm việc tốt: uống đủ nước, ăn đủ rau và chất xơ, ngủ đủ, bớt rượu bia, bớt đồ chế biến sẵn.

Hai phần rất khác nhau trong lá nha đam

Cắt ngang một lá nha đam, bạn sẽ thấy hai thứ:

Phần	Nằm ở đâu	Là gì	Nên dùng?
Gel (thịt nha đam)	lõi trong, trong suốt	chủ yếu là nước, một ít chất nhầy (polysaccharide), vitamin, khoáng	Ăn được khi sơ chế sạch
Nhựa vàng (latex, chứa aloin)	lớp ngay sát vỏ xanh, rỉ ra khi cắt	chất có tác dụng nhuận tràng mạnh	Nên loại bỏ, không ăn

Khi người ta nói nha đam “làm sạch ruột”, “đi ngoài cho nhẹ người”, thường là đang nói tới tác dụng của nhựa vàng. Và đây chính là phần đáng lo.

Vì sao phải bỏ nhựa vàng?

Gây đau bụng, chuột rút, tiêu chảy. NCCIH cho biết dùng nhựa nha đam đường uống có thể gây đau bụng, co thắt và tiêu chảy. Tiêu chảy kéo dài làm mất nước và mất khoáng chất.
FDA đã rút khỏi thuốc nhuận tràng. Năm 2002, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) ra quy định yêu cầu loại nha đam khỏi các thuốc nhuận tràng không kê đơn, vì nhà sản xuất không chứng minh được nó an toàn và hiệu quả.
Chiết xuất toàn lá chưa khử màu bị xếp vào nhóm “có thể gây ung thư”. Năm 2013, Cơ quan Quốc tế Nghiên cứu Ung thư (IARC, thuộc Tổ chức Y tế Thế giới) xếp chiết xuất toàn lá nha đam chưa khử màu (tức còn nhựa vàng) vào nhóm 2B, dựa trên bằng chứng ở động vật thí nghiệm. Nhóm 2B nghĩa là “có thể gây ung thư ở người”, bằng chứng ở người còn chưa đủ. Phần gel đã sơ chế sạch không nằm trong xếp loại này.
NCCIH cũng ghi nhận một số ca viêm gan cấp liên quan tới việc uống chiết xuất lá nha đam trong thời gian dài.

Nói cách khác: đi ngoài nhiều hơn sau khi uống nha đam không phải dấu hiệu “thải được độc”. Nhiều khả năng đó là tác dụng nhuận tràng của nhựa vàng, và không nên kéo dài.

Phần gel thì giúp được gì cho tiêu hóa?

Phải nói thật để bạn khỏi kỳ vọng sai: theo các nghiên cứu về thành phần, gel nha đam có khoảng 98,5–99,5% là nước. Phần còn lại rất ít, trong đó nhiều nhất là chất nhầy polysaccharide (một dạng chất xơ hòa tan), cùng một chút vitamin và khoáng.

Vậy một bát nha đam giúp bạn:

Thêm nước cho cơ thể, mát, dễ uống trong ngày nóng. Uống đủ nước giúp phân mềm, đi ngoài đều hơn.
Một chút chất xơ hòa tan, nhưng lượng nhỏ. Muốn ruột khỏe, nguồn chất xơ chính vẫn phải là rau xanh, trái cây ít ngọt, đậu, khoai, gạo lứt, yến mạch.
Thay được món ngọt. Một bát chè nha đam ít đường hay nước nha đam với vài lát chanh tốt hơn hẳn một ly trà sữa hay nước ngọt.

Còn các công dụng như chữa viêm ruột, hội chứng ruột kích thích, NCCIH cho biết chưa có đủ thông tin đáng tin cậy. Có bệnh về đường ruột thì cần đi khám, đừng tự chữa bằng nha đam.

Cách sơ chế nha đam an toàn

Chọn lá nha đam ăn được, mua ở nơi tin cậy. Rửa sạch lá.
Cắt bỏ gốc lá, dựng đứng lá khoảng 10–15 phút cho nhựa vàng chảy bớt ra.
Gọt sạch vỏ xanh hai mặt và hai mép gai, gọt sâu một chút để bỏ hết lớp sát vỏ. Chỉ lấy phần thịt trong suốt.
Cắt miếng, ngâm nước muối loãng khoảng 10–15 phút, rồi rửa và xả nhiều lần cho bớt nhớt và hết vị đắng.
Chần qua nước sôi vài giây rồi thả vào nước lạnh để giòn, dễ ăn.
Nếu còn vị đắng thì bỏ miếng đó đi, vị đắng thường là dấu hiệu còn nhựa vàng.

Khi nấu: dùng ít đường hoặc không đường. Một bát chè nha đam ngọt lịm thì cái làm bạn tăng cân là đường, không phải nha đam.

Bao nhiêu là vừa?

Hãy coi nha đam là một món ăn, không phải thuốc: vài lần một tuần, mỗi lần một bát nhỏ, trong một thực đơn đủ rau, đủ đạm. Đừng uống nha đam hằng ngày kéo dài với mục đích “đi ngoài cho nhẹ người”. Nếu bạn đang bị táo bón kéo dài, thay đổi thói quen đi ngoài, đau bụng, đi ngoài ra máu, hãy đi khám.

Không nên tự dùng nha đam đường uống:

Phụ nữ mang thai và cho con bú (NCCIH cho biết nha đam dạng gel, nhựa hay chiết xuất toàn lá đường uống có thể không an toàn với nhóm này).
Trẻ nhỏ.
Người có bệnh thận, bệnh gan, bệnh đường ruột.
Người đang dùng thuốc (thuốc tim mạch, lợi tiểu, tiểu đường…), vì tiêu chảy có thể làm mất kali và ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc. Hãy hỏi bác sĩ trước.

Tóm lại

Nha đam là món mát, ít calo, tốt để thay đồ ngọt và giúp bạn uống đủ nước, khi bạn chỉ ăn phần gel và đã bỏ sạch nhựa vàng. Nó không “thải độc” thay gan, thận, và không phải cách giảm cân. Muốn ruột khỏe, hãy ăn đủ rau, đủ chất xơ như trong bài Bữa tối giảm cân ăn gì, và đọc thêm vì sao detox không phải là giảm cân trong bài 9 ngộ nhận khiến bạn giảm cân mãi không gầy. Nếu bạn tìm đồ uống cho buổi làm việc, Hương có viết về trà mate và cà phê khi giảm cân. Các video ngắn về đồ uống nằm ở trang Video.